Je examenjaar. Het is een bijzondere tijd voor middelbare scholieren. Eerst flink blokken, schoolexamens maken, vervolgens het centrale eindexamen en dan de spanning bij de examenuitslag en na een goede afloop feesten met schoolvrienden. Maar niet voor deze generatie eindexamenkandidaten. Door het coronavirus is alles anders. Geen gala op school, geen laatste lesdag, geen stuntdag, geen grappige memes op je telefoon die alleen examenkandidaten snappen, geen uitbundige tuinfeestjes, feestvieren thuis is ook lastig. En ja, ook geen examenreisjes naar Lloret de Mar, Cherso, Albufeira of waar dan ook. "Door het coronavirus zijn alle dingen waar ik naar uitkeek in één klap weg", vertelt Bente van Vliet (17), HAVO-eindexamenleerling van De Goudse Waarden. Haar broer Mischa (15), VMBO-eindexamenleerling van De Goudse Waarden, knikt instemmend mee.

Dit jaar verloopt voor alle eindexamenleerlingen anders dan gedacht. Verwarrend en toch vooral jammer, vinden veel leerlingen. De regels, adviezen en/of richtlijnen worden door alle scholen weer anders ingevuld. Het landelijke moment voor geslaagden is morgen, donderdag 4 juni. Veel scholen doen dan iets extra's. Maar of dat iets goed maakt, is de vraag.

Spanning
Deze generatie eindexamenleerlingen heeft een bijzonder examen door de coronacrisis. Bente ging er blind vanuit dat 2020 een fantastisch jaar zou worden. ,,Ik word bijna 18, dus verheug ik me op het uitgaanswereldje. Ik ging mijn eindexamen doen. Al met al spannend zat. Jammer dat de spanning en de ontspanning rond en na het examen iets minder is", aldus de Goudse tiener.

Wat Bente en Mischa nooit hadden verwacht: een eindexamen dat wordt afgelast, met alle onzekerheden die daarbij kwamen kijken. Bente: ,,Tot halverwege maart ging alles precies zoals gepland. En toen kwam die persconferentie waarbij premier Rutte aangaf dat alle scholen per direct de deuren moesten sluiten. Ik dacht nog: maar dat kan helemaal niet! Ik zit midden in mijn schoolexamens. We hadden wel iets gehoord en gelezen over het coronavirus. Dat namen we nog niet zo serieus. We maakten er vooral memes over. Rond 16 maart kreeg dat een totaal andere wending.”

Zó'n stress
Die periode was voor Bente en Mischa verwarrend. "Eerst gaf school nog aan dat de toetsen gewoon doorgingen voor examenkandidaten. Pas om acht uur ’s avonds bleken die toch te zijn afgelast. Na de toetsweek zou de voorbereiding op het eindexamen volgen. Maar we mochten niet meer naar school. Sindsdien bracht elke dag weer een nieuwe verrassing en veranderingen met zich mee. De leerkrachten probeerden ons zo goed en zo kwaad als het ging te begeleiden. Je mailt wel met docenten, maar je krijgt natuurlijk nooit dezelfde hoeveel­heid ondersteu­ning als gewoon op school. Het vraagt heel veel discipline van iedereen. Je bent aan het piekeren. Wat betekent dit voor mij? Wat moet ik nog doen om mijn diploma te halen? Dat gaf op zich al zó’n stress”, ondervond Mischa.

De schoolexamens gingen uiteindelijk toch weer wél door. ,,Met tien leerlingen in een klaslokaal. Plakkertjes op de grond gaven precies de afstanden aan tussen de verschillende leerlingen. De school was voor de rest uitgestorven. Echt bizar...”, laat Mischa weten.

High five
,,Eerst was ik nog blij toen ik hoorde dat de examens niet doorgingen. Ik gaf mijn vader een high five, want met de cijfers die ik had, was het diploma binnen. Aan de andere kant, je leeft toch vier jaar toe naar het moment van de eindexamens. Ik stond er goed voor, zonder enige tekorten, maar toch: ik heb nooit een examen gedaan, dus je weet niet wat je kan verwachten. Jarenlang keek ik op tegen die examenleerlingen die de gymzaal inliepen om hun centraal examen te doen. Ach ja, nu het anders is gelopen, vind ik het ook prima.’’ 

Bente: "Door de coronacrisis was alles in een keer heel onzeker, waardoor ik me slecht kon concentreren en me er niet toe kon zetten om de boeken te pakken. Heel frustrerend. Alle laatste schoolexamens deden we op onze school mondeling én online. Tijdens de online-examens moest je je telefoon gebruiken als camera, zodat de docenten je tijdens de toets konden zien. Online-examens bij talen is prima, maar bij scheikunde vond ik het maar onhandig. Als je schrijft, ben je geconcentreerd in jezelf gekeerd. Nu stond mijn docent vol in beeld naar me te kijken terwijl ik de oplossing voor een scheikunde-opdracht moest toelichten in één minuut tijd. Dat was ongemakkelijk en ik sloeg ook helemaal dicht..."

Knokken en stressen
Bente en Mischa dachten eerder nog gewoon een eindexamen te moeten maken. Ze stonden er beiden goed voor en verwachtten hun diploma wel te gaan te halen. Al zou het waarschijnlijk best knokken en stressen worden. Maar dat liep anders door het coronavirus: de eindexamens gingen niet door. Door een paar goede laatste schoolexamens, een paar online en een paar op school, was het nog even goed rekenen. Onder de streep kwamen ze positief uit: de twee Van Vlietjes waren geslaagd, ze hadden hun felbegeerde papiertje binnen. Uiteraard zijn ze dolblij, al hebben ze mixed-feelings. Groots feesten en grootse feesten met schoolvrienden zit er nog even niet in.

Voor beiden is de periode rond het coronavirus vreemd: "Het schooljaar is heel abrupt geëindigd", kijkt Bente terug. "Je hebt niet echt een laatste schooldag gehad. Nu hoor je ineens na je toetsweek dat je geslaagd bent. Dat het zo gaat, voelt onaf. Alsof je lang getraind hebt en er na de eerste helft wordt gezegd dat je gewoon gewonnen hebt. Voor je gevoel is het diploma minder waard.’’ 

Mischa: ,,Jammer dat de echte examens niet zijn doorgaan. Ik had me daar graag willen bewijzen. En zoiets als die bekende examenstress heb ik nu dus ook niet ervaren. Ik stond er goed voor en had een gewoon eindexamenjaar willen hebben. Vooral vanwege de sfeer eromheen. Het is nu, na vier jaar, zo’n raar einde. Ik hoop dat we toch nog iets van een diploma-uitreiking krijgen. Ik kan me niet voorstellen dat ik mijn diploma via de post krijg.’’ 

Diploma-uitreiking
Of er nog een diplomauitreiking komt en hoe dat in zijn werk gaat, is afwachten. Scholen vergaderen intussen over alternatieven: drive-in uitreikingen, een persoonlijke uitreiking aan huis of kleine groepjes op school met anderhalve meter afstand. Op welke manier dan ook, dat laatste feestelijke moment is belangrijk om deze periode, van brugpieper naar jongvolwassene, toch goed af te sluiten.