Dit zijn de 5 beste boeken over het KNIL, dat wil zeggen, dit zijn de boeken die ik steeds weer ter hand neem om na te zoeken: hoe zat het ook alweer, en wat was er toen. Naslagwerken dus. En dat betekent dat het boeken zijn om in te bladeren, heen en weer, memoblaadjes erin plakken, dan weer er uit, en zo verder.

1 Krijgsgeweld en kolonie. Opkomst en ondergang van Nederland als koloniale mogendheid

Petra Groen, Anita van Dissel, Mark Loderichs, Rémy Limpach en Thijs Brocades Zaalberg.

Amsterdam: Boom, 2021.

Zeer fraai en dik boek: 644 pagina's, hardcover, bijzonder veel illustraties, ook in kleur. Een degelijk werk,  waarvan  de eerste  delen van het boek over Indie gaan, daarna komen delen over  Suriname en de Antillen. Minpunt: nadeel is dat het boek me niet verder brengt met de  meerdere verwijzingen in een enkele noot. Ik wil één enkele bron om precies te weten wat staat waar, om vervolgens daar verder te kunnen lezen.

2 Nederlandse vuurwapens. KNIL en Militaire Luchtvaart, 1897-1942

drs G. de Vries en drs B.J. Martens

Amsterdam: De Bataafsche Leeuw, 1995

Adembenemende foto's uit de oude tijd en ook nog eens op kwaliteitspapier. Veel degelijke informatie vooral over vuurwapens en ook wel over andere wapens zoals de klewang en granaten, met uitleg van de historische context. Die is interessant omdat de auteurs duidelijk en overzichtelijk namen en jaartallen noemen. Daar kun je mee verder in het eigen onderzoek.

Het is helaas onvermijdelijk dat er soms tijdsprongen in het verhaal zitten. Wat ik deed, is het boek één keer degelijk door te nemen, in de marge met potlood jaartallen noteren en memoblaadjes inplakken met het onderwerp daarop genoteerd.

3 Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger. Geschiedenis, uniformering en uitrustingen, 1911-1942

Tristan Broos

Zutphen: Walburg Pers, 2019

Zeer prachtig boek vol grote kleurenfoto's en alles en meer wat ik ooit wilde weten over het uiterlijk van het KNIL, wat uniformering betreft. Uitleg van wat is wat en waarom. Uitvoerige bijschriften die werkelijk zorgen voor beter begrip. Daardoor kijk ik langer naar foto's en denk: maar wie zijn die mensen toch? Daar gaat het boek dan weer niet over.

4 B. Bouman: Van Driekleur tot Rood-Wit. De Indonesische officieren uit het KNIL, 1900-1950

's-Gravenhage: Sectie Militaire Geschiedenius, 1995

474 pg, illustraties

Handelseditie van het proefschrift Universiteit Leiden en het heeft alles wat we mogen verwachten: een uitgebreide verantwoording, een personenregister, een samenvatting in het Engels en Indonesisch en heerlijke bijlagen.  Voor mij was het een eye opener over de gevoeligheid van het onderwerp, vooral in de tijd voor de oorlog. Daar zat de pijn van het eigenlijk niet willen vanwege het Europees prestige (kon een Inheems officier aan Europeanen bevelen geven?) en door het eigenlijk wel moeten, gezien de tekorten aan officieren in een aantal jaren en gezien de noodzaak van voorbeeldfuncties die een positief effect moesten hebben op de werving.

5 de KNIL-generaals

Mag ik mijn eigen boeken in deze top 5 zetten? Ik doe het.

Uit naam van de majesteit. Het leven van J.B. van Heutsz (Prometheus, 2020)

De Atjeh-generaal: Het militaire leven van Frits van Daalen (Prometheus, 2022)

Generaal Eenoog. Het roemruchte leven van Karel van der Heijden (Walburg Pers, 2026

Van Heutsz, Van Daalen, Van der Heijden: drie hoge officieren van het KNIL, de laatste twee Indische jongens.  Na de biografie van Van der Heijden zag ik hoe de drie met elkaar verbonden zijn. De een begreep ik beter door de ander. En dat geldt ook voor lezers, hoor ik soms.

Wat bij elke generaalsbiografie pijnlijk treft (als u er gevoel voor heeft tenminste) is de kloof tussen de politieke visie en de militaire realiteit, vooral waar het de kwesrtie van voldoende budget betreft. Het moest altijd op een koopje. Ook beschrijf ik meer dagelijks leven, zoals op de expedities. Want bij elke biografie dacht ik: wie is die man?

Militair Indië is Indië, een venster op de tijd van toen.

Voor meer informatie zie https://www.indischeschrijfschool.nl