De meeste gemeenten lopen ver achter met het vinden van huizen voor vluchtelingen met een verblijfsvergunning. Het kabinet stelt elk halfjaar vast hoeveel van deze statushouders gemeenten moeten huisvesten en dat lukt al jaren niet. Bij elkaar opgeteld zouden gemeenten volgens de wet nog 12.049 mensen een huis moeten bieden. Nu verblijven zij in asielzoekerscentra, die al overvol zijn.

Gemeenten hebben nog tot 1 juli de tijd om het doel te halen voor het eerste halfjaar van 2026. Het ANP heeft de cijfers geanalyseerd die het ministerie van Binnenlandse Zaken hierover maandelijks publiceert.

Amsterdam moet als grootste stad van het land de meeste statushouders opvangen en loopt ook het meest achter. De hoofdstad moet van het kabinet vóór 1 juli 2286 statushouders huisvesten, maar komt uit op 641, een achterstand van 1645 mensen. Daarna volgen de gemeenten Eemsdelta (363), Amersfoort (275), Tilburg (244), Den Haag (242) en Utrecht (219). Eemsdelta zegt overigens met het Rijk te hebben afgesproken dat het geen statushouders hoeft te huisvesten, omdat de gemeente druk is met de versterkingsoperatie door aardbevingen in de regio.

Spreidingswet

Van de 342 gemeenten zijn er 62 die wel al voldoen aan de opdracht van het kabinet voor 1 juli. Veel andere gemeenten zijn ver verwijderd van dit doel: 147 hebben een achterstand van 25 statushouders of meer.

Het tekort aan woningen voor statushouders is een van de oorzaken van de problemen met overvolle asielzoekerscentra. Ongeveer een kwart van de bewoners van azc's, wat neerkomt op zo'n 19.000 mensen, is een statushouder. Een andere belangrijke oorzaak is dat gemeenten zich niet houden aan de spreidingswet, die voorschrijft hoeveel asielzoekers ze moeten opvangen. Met spoed worden dure, sobere noodlocaties opgezet, wat regelmatig leidt tot weerstand.

Provincies

Het aanmeldcentrum in Ter Apel ziet zich door het tekort aan opvangplekken voor asielzoekers al ruim twee weken genoodzaakt mensen te weigeren aan de poort. Sindsdien worden asielzoekers die anders op het gras moeten slapen voor een nacht opgevangen in noodlocaties in de buurt, zoals in een sport- of evenementenhal.

Het is aan provincies om erop toe te zien dat gemeenten voldoende statushouders opvangen. Provinciebesturen kunnen zelfs ingrijpen als gemeenten daar keer op keer niet aan voldoen. Zo dreigt de provincie Zuid-Holland in april 2027 in vier gemeenten zelf statushouders te plaatsen, als die gemeenten dan nog altijd te weinig doen.